Dziesięć zasad twórcy cyfrowego mówiącego o psychologii w internecie
Psychologia stała się jednym z najczęściej używanych – i jednocześnie nadużywanych – tematów w przestrzeni publicznej. W efekcie rośnie skala uproszczeń i dezinformacji, które mogą mieć realny wpływ na jakość dbania o zdrowie psychiczne.
W mediach społecznościowych, podcastach, programach telewizyjnych i internetowych poradnikach niemal codziennie pojawiają się treści dotyczące emocji, relacji, wypalenia zawodowego czy samorozwoju. Rosnące zainteresowanie zdrowiem psychicznym jest ważnym społecznie zjawiskiem, jednak wraz z nim rośnie również skala uproszczeń i dezinformacji dotyczących psychologii.
W odpowiedzi na te zjawiska inicjator Re_Mind – Uniwersytet SWPS oraz współorganizatorzy wydarzenia Miasto Wrocław i Telewizja Polska, wraz z twórcami i twórczyniami cyfrowymi, skupionymi wokół inicjatywy Re_Mind, rozpoczynają debatę na temat jakości i standardów komunikacji psychologicznej.
Odpowiedzialna komunikacja o zdrowiu psychicznym
Uniwersytet SWPS wraz z twórcami i twórczyniami cyfrowymi, którzy są skupieni w Radzie Twórców Cyfrowych Re_Mind, przygotowali propozycję „Dziesięciu zasad twórcy cyfrowego mówiącego o psychologii w internecie”. Inicjatywa ma zwrócić uwagę na znaczenie odpowiedzialnego popularyzowania wiedzy psychologicznej oraz rolę rzetelnej komunikacji w budowaniu świadomości społecznej. Debata na ten temat będzie kontynuowana podczas Kongresu i Festiwalu Psychologicznego Re_Mind – pierwszego takiego wydarzenia w Polsce, skierowanego zarówno do osób dbających o swój dobrostan, jak i praktyków: psychologów, psychoterapeutów, liderów, menedżerów, edukatorów, osób pracujących twórczo, a także twórców internetowych, mediów, dziennikarzy, którzy chcą mówić o psychologii w sposób atrakcyjny, ale jednocześnie odpowiedzialny i oparty na wiedzy naukowej.
Zainteresowanie psychologią i obecność tematów związanych ze zdrowiem psychicznym w mediach pokazują, jak bardzo społeczeństwo potrzebuje dziś wiedzy, która pomaga zrozumieć siebie i innych. To bardzo ważna i potrzebna zmiana, ale jednocześnie obserwujemy, że w przestrzeni publicznej coraz częściej pojawiają się uproszczenia, powierzchowne interpretacje i treści, które nie mają oparcia w wiedzy naukowej. Dlatego chcemy stworzyć przestrzeń do rozmowy o tym, jak odpowiedzialnie komunikować psychologię i jak budować dostęp do rzetelnej wiedzy - mówią Inicjatorzy Re_Mind, prof. dr hab. Roman Cieślak, rektor Uniwersytetu SWPS, oraz dr Ewa Ger, dyrektor generalna Uniwersytetu SWPS
Wśród osób zaangażowanych w przygotowanie rekomendacji znaleźli się twórcy cyfrowi, skupieni wokół inicjatywy Rada Twórców Cyfrowych Re_Mind i zajmujący się tematyką psychologii:
- Janina Bąk, szerzej znana jako Janina Daily,
- Patrycja Czajkowska, twórczyni internetowa, znana szerzej jako patrycjaczyja,
- Joanna Flis, psycholożka, psychoterapeutka, autorka książek i podcasterka,
- Joanna Gutral, psycholożka, autorka podcastu Gutral Gada,
- twórcy Tutaj Podcast – Robert Konecki i Mateusz Kowalski,
- Monika Kotlarek – twórczyni podcastu PsychologiaNaCoDzien,
- Maciej Krawczyk – youtuber, twórca kanału Zmiana Doświadczania,
- Justyna Nagłowska, autorka podcastów, m.in.: Matka też człowiek, Nagłowska na głos, Mężczyzna też człowiek,
- Paulina Urbanowicz, znana jako urbann.psyche,
- Jerzy Zieliński – redaktor naczelny magazynu pewnaterapia.pl oraz twórca kanału zielinskijerzypl.
- Ewa Zimmermann – youtuberka znana z kanału PsychoLoszka.
– Wszyscy toniemy w gąszczu pseudonauki i uproszczeń, które pozornie sprawiają, że żyje nam się lepiej, ale w praktyce efekt jest zupełnie odwrotny. Mówienie o psychologii wymaga dużego namysłu, odpowiedzialności i świadomości tego, w jaki sposób tę wiedzę przekazywać. Psychoedukacja przede wszystkim ma służyć do tego, żeby zwiększać prawdopodobieństwo sięgnięcia po wsparcie, a zmniejszać prawdopodobieństwo samodzielnego rozwiązywania własnych skomplikowanych problemów ze zdrowiem psychicznym. Te zasady wydają mi się być dobrym drogowskazem dla wszystkich, którzy psychoedukację chcą rzetelnie w przestrzeni cyfrowej realizować – mówi Joanna Flis, psycholożka, podcasterka, autorka książek, jedna z twórczyń wchodząca w skład Rady Twórców Cyfrowych Re_Mind.
Czerwone flagi: stuprocentowe obietnice, szybkie diagnozy i „lifehacki”
Krótkie formaty, szybki obieg informacji i presja atrakcyjności przekazu sprawiają, że zagadnienia dotyczące psychologii często przedstawiane są w sposób uproszczony, pozbawiony kontekstu lub nadmiernie sensacyjny. Właśnie dlatego tak ważna staje się dziś rozmowa o odpowiedzialności osób komunikujących psychologię w przestrzeni publicznej.
Wśród „Dziesięciu zasad twórcy cyfrowego mówiącego o psychologii w internecie” znalazły się m.in. konieczność opierania przekazu na wiedzy naukowej i wynikach badań, unikanie przedstawiania pojedynczych badań jako niepodważalnej prawdy oraz wyraźne oddzielanie faktów od własnych interpretacji. Autorzy rekomendacji podkreślają również, że psychologia nie daje prostych odpowiedzi na wszystkie pytania, dlatego odpowiedzialna komunikacja powinna uwzględniać ograniczenia badań oraz złożoność ludzkich doświadczeń. Podkreślono także znaczenie szacunku wobec odbiorców i unikania przekazów opartych wyłącznie na emocjach, sensacji czy uproszczeniach nastawionych na zwiększenie zasięgów. Twórcy zasad zwrócili także uwagę na konieczność aktualizowania swojej wiedzy i otwartości na rozwój.
– Twórcy cyfrowi mogą zrobić wiele dobrego w kontekście zdrowia psychicznego i poszerzania wiedzy o człowieku. Mogą pomagać swoim odbiorcom zrozumieć złożoność świata społecznego. Warunkiem jest jednak odpowiedzialna komunikacja, prowadzona w zgodzie z aktualnym stanem wiedzy – mówi prof. dr hab. Tomasz Grzyb z Uniwersytetu SWPS, członek Rady Programowej Kongresu i Festiwalu Psychologicznego Re_Mind.
W rekomendacjach znalazły się także praktyczne wskazówki dotyczące weryfikowania wiedzy psychologicznej. Twórcy zachęcają, by sprawdzać, czy dane twierdzenie ma oparcie w badaniach naukowych, czy wyniki były powtarzane w różnych analizach oraz czy autorzy otwarcie mówią o ograniczeniach. Twórcy rekomendacji podkreślają również, że ostrożność powinny budzić treści przedstawiane jako szybkie „lifehacki” lub uniwersalne rozwiązania.
Zwrócono uwagę na zjawiska, które mogą być sygnałem ostrzegawczym dla odbiorców. Do najczęstszych „czerwonych flag” należą m.in. obietnice „100 proc. skuteczności”, narracje sugerujące, że dana metoda „działa na każdego”, brak odniesień do konkretnych badań czy używanie pojęć pozbawionych rzeczywistego znaczenia. Autorzy ostrzegają również przed nadmiernie prostymi wyjaśnieniami złożonych zjawisk oraz internetowymi „diagnozami”, które mogą wprowadzać odbiorców w błąd.