Ścieżki tematyczne

Wpływ społeczny jest jednym z centralnych tematów psychologii społecznej, lecz w debacie publicznej bywa przedstawiany w sposób uproszczony i sensacyjny. Tutaj analizujemy to oddziaływanie w sposób pogłębiony, przyglądając się następującym zagadnieniom:

Wpływ społeczny: kiedy i jak wpływ społeczny realnie działa, gdzie kończy się perswazja, a zaczyna manipulacja oraz dlaczego „programowanie umysłów” częściej jest mitem niż nauką.

Psychologia w biznesie vs. biznes psychologiczny: co w praktyce daje psychologia organizacji i zachowań konsumenckich, a co jest marketingową obietnicą „cudownych” technik wpływu bez podstaw naukowych.

Psychologia społeczna wokół nas: eksperymenty  terenowe i obserwacje pokazujące, jak normy, kontekst i obecność innych kształtują decyzje w codziennych sytuacjach.

Psychologia międzykulturowa w zastosowaniach praktycznych: jak różnice kulturowe wpływają na komunikację, zaufanie i współpracę oraz jak przekładać wiedzę naukową na integrację, zarządzanie i polityki migracyjne.

Dezinformacja: mechanizmy podatności na fałszywe narracje, rola emocji i dynamiki grupowej oraz metody budowania odporności informacyjnej jednostek i instytucji.

Psychologia odgrywa istotną rolę w rozumieniu relacji między zachowaniem człowieka i społeczeństw  a kryzysem klimatycznym. Żeby lepiej zrozumieć działające tutaj mechanizmy, przyjrzymy się im w następujących kontekstach:  

Szybka moda i ekościema: psychologiczne mechanizmy potrzeby posiadania i uleganiu modzie oraz sposoby odróżniania realnych działań proekologicznych od pozorów.

Lęk ekologiczny i climate doom: emocjonalne reakcje na kryzys klimatyczny, ich konsekwencje dla zdrowia psychicznego oraz strategie wzmacniania sprawczości i redukcji apatii.

Aktywizm a zmiany klimatyczne: psychologiczne bariery wobec akceptacji danych naukowych oraz skuteczność aktywizmu proklimatycznego.

Migracje klimatyczne i funkcjonowanie społeczeństw: psychologiczne i społeczne konsekwencje migracji wymuszonych zmianami klimatu dla jednostek, wspólnot i systemów społecznych.

Technologie cyfrowe stały się integralnym elementem codziennego życia, oddziałując na sposoby regulowania emocji, budowania relacji, uczenia się i podejmowania decyzji oraz wspomagania terapii. Przyglądamy  się zatem następującym zagadnieniom:

Sztuczna inteligencja a psychologiczne aspekty funkcjonowania człowieka: możliwości, ryzyka i granice wykorzystania AI w rozumieniu tego, co znaczy „myśleć” i „czuć”, oraz w diagnozie i pomocy psychologicznej.

Media społecznościowe i używanie smartfonów a zdrowie psychiczne: co mówią dane o wpływie ekranów na dobrostan, zwłaszcza u dzieci i młodzieży, oraz jakie ograniczanie użytkowania ma sens w świetle dostępnej wiedzy.

Gry komputerowe: mechanizmy psychologiczne stojące za tym, że gry nas „wciągają” (np. nagrody, wyzwania i iluzja kontroli) i przekształcające je w szkodliwy nawyk.

Inteligentne pojazdy a dylematy moralne: psychologia moralności wobec decyzji autonomicznych maszyn, odpowiedzialność  za skutki działania algorytmów i społeczna akceptacja technologii.

Psychologiczne interwencje internetowe: technologie (np. aplikacje, VR, chatboty) w profilaktyce i pomocy psychologicznej a dowody naukowe.

Są zjawiska, które dobrze znamy, ale które dziś, w świetle postępu wiedzy i technologii oraz zmian kulturowych, nabierają zupełnie nowego znaczenia. Przyglądamy tutaj zatem się temu, jak psychologia mierzy się z szeroko dyskutowanymi wyzwaniami współczesności. Obejmuje to następujące wątki:

Nowe oblicza odchudzania: psychologiczne, społeczne i etyczne konsekwencje farmakologicznej regulacji masy ciała, presji kulturowej szczupłości oraz zmiany rozumienia nawyków żywieniowych.

Neuroróżnorodność a płeć: różnice płciowe w diagnozowaniu neuroróżnorodności, zjawisko maskowania objawów oraz związki między neuroróżnorodnością a tożsamością płciową.

Nowa męskość: redefinicja męskości we współczesnym świecie, jej wpływ na tożsamość, relacje interpersonalne i dobrostan psychiczny mężczyzn.

Samotność i jej monetyzowanie: psychologiczne skutki komercjalizacji samotności, cyfrowych substytutów relacji i technologicznego „zarządzania” potrzebą bliskości.

Psychologia non-WEIRD: uniwersalność modeli psychologicznych opartych na badaniach populacji zachodnich, wykształconych, uprzemysłowionych, zamożnych i demokratycznych (ang.  Western, Educated, Industrialized, Rich, Democratic, czyli WEIRD).

Bliskie relacje pozostają kluczowym środowiskiem społecznym w którym dokonuje się indywidualny rozwój i kształtuje dobrostan. Relacje te podlegają obecnie dynamicznym przekształceniom. Spojrzymy na różnorodne aspekty tych zmian i wynikające z nich wnioski w następujących wątkach tematycznych:

Współczesna rodzina: nowe formy życia rodzinnego, ich społeczne uwarunkowania oraz znaczenie dla dobrostanu.

Relacje romantyczne: współczesne oczekiwania wobec związków romantycznych, napięcie między bliskością a autonomią oraz psychologiczne podstawy trwałych relacji.

Psychologia randkowania: mechanizmy doboru partnerów, wpływ aplikacji randkowych oraz przyczyny zmęczenia randkowaniem we współczesnym świecie.

Związki między zdrowiem psychicznym i fizycznym: holistyczne podejście do zdrowia, integrujące procesy psychiczne i somatyczne w codziennym stylu życia, profilaktyce i terapii.

Seksualność, w tym używanie i nadużywanie pornografii: funkcjonowanie seksualne w erze cyfrowej, granice między eksploracją a nadużywaniem oraz konsekwencje dla relacji i zdrowia psychicznego.

Depresja – mity i fakty: współczesne spojrzenie na depresję i różnorodność jej objawów  oraz skuteczność i ograniczenia farmakoterapii i psychoterapii.

Mobbing w pracy: psychologiczne mechanizmy mobbingu i dyskryminacji, ich konsekwencje dla zdrowia oraz strategie rozpoznawania i przeciwdziałania w środowisku zawodowym.

Wypalenie zawodowe i  prokrastynacja: współczesne problemy funkcjonowania zawodowego związane z chronicznym stresem, prokrastynacją i lękiem przed pracą.

‍

Uwarunkowania biologiczne stanowią podstawę ludzkich możliwości. Można tu jednak zidentyfikować wiele mitów i uproszczeń. Będziemy je sprawdzać w odniesieniu do następujących tematów:

Inteligencja, twórczość i podglądanie umysłu: czym jest inteligencja i twórczość, jak je mierzyć i interpretować oraz jak odróżniać rzetelne wnioski empiryczne od potocznych mitów i uproszczeń.

Dziedziczność i genetyka zachowania: jak rozumieć odziedziczalność cech, relacje genów i środowiska oraz dlaczego „wrodzone” nie znaczy niezmienne ani odporne na wpływ doświadczeń.

Psychodeliki w terapii: potencjał kliniczny terapii wspomaganej psychodelikami, warunki bezpieczeństwa i skuteczności oraz ryzyka wynikające z nadużyć i zastosowań pozamedycznych.

Psychologia starzenia się: zmiany poznawcze i emocjonalne w późnym wieku oraz strategie wspierania zdrowego starzenia się i utrzymania sprawności mimo rosnących obciążeń zdrowotnych

Doznania artystyczne  są nieodłączną częścią ludzkiego doświadczenia, a współczesna psychologia coraz lepiej rozumie ich znaczenie dla funkcjonowania umysłu. Koncentrujemy się tutaj się na relacjach między procesami psychologicznymi a tworzeniem i odbiorem sztuki. Wśród obszarów, którymi się zajmujemy, są:

Neuroestetyka na co dzień i od święta: jak mózg reaguje na sztukę i estetykę codziennego otoczenia oraz w jaki sposób piękno wpływa na emocje, decyzje i samopoczucie.

Muzyka a umysł ludzki: neuropsychologiczne mechanizmy oddziaływania muzyki na emocje, reakcje fizjologiczne, regulację stresu i dobrostan psychiczny.

Twórczość i wypalenie wśród artystów: psychologiczne koszty pracy twórczej, presji i niepewności zawodowej oraz sposoby ochrony zdrowia psychicznego w zawodach twórczych.

Miasto to nie tylko infrastruktura, lecz także środowisko codziennego funkcjonowania psychofizycznego. Interesują nas zatem takie tematy jak:

Miasto dla pieszych: jak projektowanie przestrzeni sprzyjającej chodzeniu pieszo wpływa na zdrowie, aktywność społeczną, dobrostan psychiczny i jakość życia mieszkańców.

Miasto sprzyjające regeneracji psychologicznej: rola zieleni oraz estetycznych i cichych przestrzeni miejskich w redukcji stresu i wspieraniu odpoczynku.

Miejsca, relacje społeczne i tożsamość: w jaki sposób przestrzenie miejskie budują poczucie przynależności, więzi społeczne i zaangażowanie lokalne.

Bezpieczne miasta: projektowanie przestrzeni publicznej a  poczucie bezpieczeństwa, relacje społeczne i poczucie szczęścia mieszkańców.

Wojna jest jednym z kluczowych wydarzeń o charakterze potencjalnie traumatycznym nie tylko dla pojedynczych osób, ale i całych społeczeństw. Zrozumienie kontekstu psychologicznego jest kluczowe dla zapobiegania mechanizmom eskalującym skutkującym konfliktami zbrojnymi, jak i dla efektywnej pomocy tym, którzy zmagają się z ich skutkami. Omówimy zatem tutaj następujące tematy:

Wojna i pokój: jak zagrożenie konfliktem i doświadczenie wojny  oddziałują na dobrostan afektywny, postawy społeczne i relacje oraz dlaczego trauma może podtrzymywać spiralę wrogości zamiast sprzyjać pokojowi.

Trauma historyczna w kształtowaniu tożsamości i relacji: w jaki sposób pamięć zbiorowa i przekaz międzypokoleniowy wpływają na tożsamość, uprzedzenia i pojednanie oraz kiedy przeszłość pomaga, a kiedy blokuje rozwój.

Radykalizacja relacji społecznych i świata polityki: psychologiczne źródła polaryzacji, jej koszty dla dialogu i rządzenia oraz strategie ograniczania eskalacji konfliktu społecznego.

Psychologia dostarcza ram empirycznych nie tylko do opisu i zrozumienia, ale  i wzmacniania dobrostanu oraz jakości życia. Przyjrzymy się tutaj zbadanym mechanizmom dobrostanu w następujących obszarach:

Dobrostan i szczęście: czym jest dobre życie, jakie są psychologiczne alternatywy wobec pogoni za szczęściem oraz jak rozwijać kompetencje sprzyjające trwałemu dobrostanowi.

Potęga snu jako generatora zdrowia, szczęścia i sukcesu: rola snu w zdrowiu psychicznym, fizycznym, poznawczym i społecznym a powody zaburzeń snu i metody ich redukcji.

Czy szczęście można kupić?: związki między dobrostanem a pieniędzmi, konsumpcją, doświadczeniami i relacjami oraz granice materialnych źródeł szczęścia.

W poszukiwaniu szczęścia i sensu: debata koncentrująca się na podejściu wielowymiarowym w odkrywaniu istoty dobrostanu i dojrzałego życia wewnętrznego.

Granice psychologii eksplorują napięcia między wiedzą oparta na dowodach empirycznych, profesjonalnym zastosowaniu psychologii a jej obecnością w kulturze popularnej.  Zrobimy to odniesieniu do następujących zagadnień:

Psychologia w dyskursie popularnym: gdzie przebiega granica między rzetelną popularyzacją wiedzy psychologicznej a jej nadmiernym uproszczeniem, infantylizacją i utratą naukowej odpowiedzialności.

Czy każdy może zostać psychoterapeutą?: różnice między psychologią a psychoterapią, znaczenie metod opartych na dowodach naukowych oraz kryteria skuteczności i etyki pracy terapeutycznej.

Rola umysłu w sporcie: znaczenie przygotowania mentalnego w osiąganiu sukcesów sportowych, radzeniu sobie z presją i porażkami oraz transfer kompetencji psychologicznych do codziennego życia.

Psychopatia kryminalna – mity, teoria, badania i praktyka:  konfrontacja popularnych wyobrażeń na temat psychopatii z wynikami badań oraz implikacje dla diagnozy i praktyki.

Funkcjonowanie osób uczących się i uczących w szkole zależy od złożonej interakcji czynników indywidualnych, relacyjnych i instytucjonalnych. Psychologia pomaga zrozumieć, jak uczynić  to doświadczenie faktycznie prorozwojowym. Sprawdzimy, co wiadomo na ten temat w odniesieniu do następujących obszarów:

Czynniki ochronne i czynniki ryzyka w instytucjach edukacyjnych: jak środowisko szkolne może wspierać lub zagrażać zdrowiu psychicznemu uczniów i nauczycieli.

Wyzwania współczesnej szkoły oraz dobre praktyki: realne problemy edukacji, rola nauczycieli i liderów szkolnych oraz skuteczne rozwiązania sprzyjające dobrostanowi w szkole.

Forum młodych: głos uczniów jako kluczowy zasób w projektowaniu szkoły wspierającej dobrostan, sprawczość i rozwój młodych ludzi.